از مرز تا مرز

پژوهشی جامع در باب هویت و قومیت در ایران

ناشر فارسی : نشر مهری

From Border to Border

Comprehensive research on identity and ethnicity in Iran

  دانلود چاپ جدید کتاب به فارسی    دانلود خلاصه کتاب نسخه فارسی   دانلود خلاصه کتاب نسخه انگلیسی

در فرهنگ جامعه‌شناختی، هویت به معنای پنداشت نسبتاً پایدار فرد از کیسیتی و چیستی خود در رابطه با افراد و گروه‌های دیگر شکل می‌گیرد که ازطریقِ تعاملات اجتماعی و در فرایند اجتماعی شدن تکوین می‌یابد و این امر، درطولِ تاریخ بشر، تنوعات زیادی از گروه‌های اجتماعی را در بین جوامع انسانی مختلف رقم زده است و امروزه شاهد اقوام، ملل، و سطوح متکثر خُردتر و کلان‌تر از آن‌ها در جهان هستیم.
از مرز تا مرز پژوهشی جامع درباب هویت و قومیت با محوریت صلح است که در سیزده استان ایران با نگاهی مردم‌شناختی به همراهی تیم میدانی مجرب تحلیل و انجام گرفته و تلاش شده است تا ضمن بررسی موضوع هویت‌خواهی در میان پنج گروه قومی فارس (یا فارس‌زبان)، تُرک، کُرد، بلوچ، و عرب مطالبات و خواسته‌های گروه‌های مختلف قومی بحث و بررسی شود و پژوهنده، در جای‌جای این پژوهش، از هردو تعبیرِ قوم و ملت بهره برده و نگاه بی‌طرفانۀ خود را حفظ کرده است و به‌دور از تعصب، به‌دنبال پاسخگویی به پرسش‌های پژوهش در این خصوص است: درک قومیت‌ها از خود و دیگری و غیریت‌سازی با آن، جایگاه آنان در ساختار سیاسی و اقتصادی، و دیدگاه آنان دربارۀ همگرایی، مشارکت سیاسی، زبان مادری، و مرکز ـ پیرامون، و این‌که آیا فضای فکری و عملی برای کسب استقلال بیشتر در میان قومیت‌ها وجود دارد یا خیر. پژوهنده برای رسیدن به پاسخ این پرسش‌ها از روش‌های علمی و داده‌بنیاد و انجام مصاحبه‌های متعدد با نخبگان و نیز در سطح مردمی بهره برده است.
درنهایت پژوهش حاضر، براساس نتایج به‌دست‌آمده، دو سناریوی اصلی را برای ایران ترسیم کرده است: ثبات اجتماعی، و زوال سرمایۀ اجتماعی. درصورت تداوم وضعیت کنونی، که سرمایۀ اجتماعی در ابعاد مختلف دچار زوال شده است، درنهایت شاهد فروپاشی اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، و فرهنگی خواهیم بود، اما در سناریوی دوم ثبات اجتماعی حاصل خواهد شد و این سناریو را می‌توان سناریوی مطلوب نامید. این سناریو به ایجاد اصلاحات اساسی (ایجاد اصلاحات بنیادی در زیرساخت‌ها و روساخت‌های جامعه و یا ایجاد اصلاحات بنیادین در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، آموزشی، بهداشتی) و اتخاذ تصمیمات مطلوب ازجانب نهادهای حاکمیتی و اقوام مختلف کشور منوط خواهد بود و درصورت رسیدن به این سناریو، «ایران کشوری خواهد بود دارای تنوع قومی و مذهبی که این تنوع منشأ اتحاد و همبستگی ملی است. تصمیمات سیاسی و فرهنگی در راستای توسعۀ روابط بین‌قومی با محوریت آشتی ملی شکل خواهد گرفت و نظام سیاسی با پذیرش هم‌ارزی هویت قومی ‌درکنارِ هویت ملی، نظام اجتماعی سلسله‌مراتبی و رتبه‌بندی شهروندان را در سیاست‌گذاری‌های داخلی منتفی خواهد کرد و ارادۀ ملی برای از بین بردنِ شکاف و تبعیض شکل خواهد گرفت».

این کتاب با مطالعه بر روی پنج قوم ترک، کرد، بلوچ، عرب و فارس (مناطق فارس‌زبان) انجام شده و توسط نشر مهری در سال 2021 در لندن به چاپ رسیده است. نسخه کامل کتاب همچنین نسخه خلاصه شده از کتاب و مقالات مرتبط با آن در این صفحه و مقالات وب‌سایت موجود است.

بعضی از داده های میدانی قابل‌توجه این پژوهش در قالب نمودارهای به‌قرار ذیل‌اند:

نمودارهای مرز تا مرز

بنابراین از دیدگاه نخبگان، اقوام ایرانی از منظر مذهب و دین مورد تبعیض قرار می‌گیرند و میان مذاهب شکاف عمیقی وجود دارد. البته ازنظر عوام نیز (60٫3) چنین تبعیضی وجود دارد.

نمودارهای مرز تا مرز2

براساس داده‌های به‌دست‌آمده، 85٫9 درصد از نخبگان و 63٫9 درصد از عامۀ مردم معتقد بودند آموزش به زبان مادری حقی مشروع و قانونی است. همچنین 14٫1 از نخبگان و 15٫7 از عوام مخالف مشروعیت دادن یادگیری به زبان مادری بودند.

نمودار 3 از مرز تا مرز

گروه‌های قومی بر این باورند که تبعیضی علیه آن‌ها صورت می‌گیرد و این تبعیض در بخش مناصب و سمت‌های کشوری نمود پررنگ‌تری دارد به‌گونه‌ای که 84٫4 درصد از نخبگان و 85٫5 درصد از عوام بر این باور بودند که اقوام ایرانی درمعرضِ تبعیض و نابرابری سیاسی‌ قرار دارند.

نمودار4

فرصت اشتغال اقوام وجهی از نابرابری اقتصادی است که یکی از مطالبات اصلی گروه‌های قومی است. بر اساس داده‌های به‌دست‌آمده، 89.8 درصد از نخبگان و 81.9 درصد از عوام بر این باور بودند که فرصت‌های شغلی در بین اقوام به نسبت برابر توزیع نشده است و تنها 10.2 درصد از نخبگان و 8.4 درصد از عوام بر این باور بودند که در زمینۀ اشتغال فرصت برابر در میان اقوام وجود دارد.

نمودار5

احساس نابرابری اقتصادی در میان اقوام یکی از مؤلفه‌های مطرح‌شده در این پژوهش است که براساس یافته‌های به‌دست‌آمده، 90.6 درصد از نخبگان معتقدند اقوام در ایران از نابرابری اقتصادی رنج می‌برند که این درصد در بین عوام 88 درصد است و بیانگر آن است که تنها درصد بسیاری اندکی از هردو گروه بر این باورند که میزان شکاف و تبعیض اقتصادی در کشور پایین است.

نمودار6

یکی دیگر از مؤلفه‌های موردبررسی در این پژوهش میزان حسّ تبعیض حقوق شهروندی ـ قومی بود که براساس داده‌های پژوهش، 73٫4 درصد از نخبگان معتقد بودند اقوام به‌صورت برابر از حقوق شهروندی برخوردار نیستند. ازآن‌جاکه بیشتر مصاحبه‌شوندگان در بخش عوام معنا و مفهومی واقعی از حقوق شهروندی نداشتند و به‌هنگام توضیح ‌دربارۀ این مفهوم مشخص شد آنچه آنان از حقوق شهروندی در ذهن دارند با معنای واقعی این اصطلاح فاصله زیادی دارد، بنابراین یافته‌های کمّی مربوط به عوام در این بخش حذف شد.

 

دانلود/خواندن نسخه (E-book):

دانلود/خواندن نسخه (E-book) کتاب از گوگل بوک

 

مقالات مرتبط:

ناسازگاری و مقاومت در مهاباد با محور فرهنگی،اجتماعی و جنسیت

بررسی صلح‌مدار چالش‌ هویت قومی در ایران

مطالبات قومی در ایران بر مدار عدالت و توسعه

Yezidi identity in the last century: Ethnic, national or religious? (2006). The Globe No.43

Hijacked nations; Ethnography of Palestine and Israel (2005)

From Border to Border

 

رسانه ها:

بررسی صلح‌مدار چالش‌ هویت قومی در ایران

طبقه متوسط به سمت فقر حرکت می کند

افزایش فقر در ایران طی دو سال گذشته / 5 درصد ایرانیان دچار فقر غذایی/ سه استان در صدر کمبود غذا

مطالبات قومی در ایران بر مدار عدالت و توسعه

از مرز تا مرز : پژوهشی جامع در باب هویت و قومیت در ایران