بە ناوی نەریت؛ خەتەنەی ژنان و ڕەخنە لە توندوتیژیی نەریتی
بە ناوی نەریت، نووسینی کامیل ئەحمەدی و هاوکارانی، توێژینەوەیەکە سەبارەت بە خەتەنە یان شێواندنی ئەندامی زاوزێی ژنان و کچان لە ئێران. کتێبەکە ئەو باوەڕ، نەریت و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییانە دەکۆڵێتەوە کە یارمەتیی بەردەوامبوونی ئەم کردەوە زیانبەخشە دەدەن.
تەوەری ڕەخنەیی کتێبەکە، پاساودان بۆ توندوتیژی بە ناوی نەریت و فشاری کۆمەڵایەتی و بەرپرسیارێتیی دامەزراوەکان لە پاراستنی ژنان و کچانە. توێژینەوەکە بەڵگە بۆ هۆشیارکردنەوە، پێشگیری و لێپرسینەوە لە لایەنە بەرپرسیارەکان دەخاتە ڕوو.
لەم پەڕەیەدا: سنووری توێژینەوە | نەریت و فشاری کۆمەڵایەتی | ڕاپۆرتی بەدواداچوون | پرسیارە باوەکان
سنووری توێژینەوە و لێکدانەوەی ئەنجامەکان
بەپێی ناساندنی کتێبەکە، توێژینەوە لە ناوچە هەڵبژێردراوەکانی چوار پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، کوردستان، کرماشان و هورمزگان ئەنجام دراوە. ئەنجامەکان بۆ تێگەیشتن لە ئەزموون و بارودۆخی کۆمەڵگە بەشداربووەکان گرنگن.
ئەم سنوورە بە مانای توێژینەوە لە هەموو دانیشتووانی ئەو پارێزگایانە یان دیاریکردنی ڕێژەیەکی نیشتمانی بۆ ئێران نییە. بۆ هەڵسەنگاندنی هەر ژمارەیەک، شوێنی توێژینەوە، تەمەنی بەشداربووان، شێوازی هەڵبژاردنی نموونە و کاتی کۆکردنەوەی داتاکان پێویستن. ساڵی چاپی کتێب جێگای بەرواری داتاکان ناگرێتەوە.
نووسەر که بۆ خۆشی سەر به ئێتنیک و ناوچەیەکه که خەتەنەی ژنانی تێدا باوه له کاتی خوێندن و له سەروبەندی هەندێ کاری خێرخوازی له ئەفریقا ڕووبەڕووی پرسی خەتەنەی ژنان بۆتەوە، هەر ئەم بابەته بوو به ئەنگێزەی سەرەکی نووسەر بۆ ئەوەی پاش کۆتایی هاتنی خوێندن و گەڕانەوه بۆ ئێران توێژینەوەیەک له سەر خەتەنەی ژنان دەست پێ بکات. توێژینەوەیەک که چەندین ساڵی خایاند تا گەیشتە ئەنجام.
نەریت، دەسەڵات بەسەر جەستە و فشاری کۆمەڵایەتی
کتێبەکە پەیوەندیی نێوان بەردەوامبوونی ئەم کردەوەیە و باوەڕ و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان دەکۆڵێتەوە. فشاری خێزان و کۆمەڵگە، ترس لە دوورخستنەوە و پاساوە کولتووری یان ئایینییەکان دەتوانن توانای ناڕەزایی و ڕەتکردنەوە سنووردار بکەن.
ڕەخنە لەم میکانیزمانە بە مانای سەرزەنشتکردنی ژنان و کچانی زیانلێکەوتوو نییە. ئەوان شایەنی ڕێز، پشتگیری و دەستگەیشتن بە خزمەتگوزاریی گونجاون. بەرپرسیارێتیی پێشگیری و پاراستن دەبێت ئاراستەی ئەوانە بکرێت کە کردەوەکە ئەنجام دەدەن، پاساوی بۆ دەهێننەوە یان لە دابینکردنی پشتگیریی کاریگەر کەمتەرخەمی دەکەن.
گرنگی و کاریگەریی توێژینەوە لە ناساندنی سەرەتایی
ئەم دوو بڕگەیە لە ناساندنی سەرەتاییی کتێبەکەوە بەبێ گۆڕان پارێزراون. بانگەشەکانی دەقەکە دەربارەی نوێبوونی داتا و کاریگەریی نێودەوڵەتی دەگوازنەوە؛ لەم پێداچوونەوەیەدا کاریگەریی بانگەشەکراو لەسەر نەتەوە یەکگرتووەکان و یوونیسێف یان پێشنیارە نێودەوڵەتییەکان بە سەرچاوەی سەربەخۆ پشتڕاست نەکراوەتەوە. ئەم گێڕانەوەیە نە پشتڕاستکردنەوەی فەرمیی ئەو ڕێکخراوانەیە، نە ئاماری ئێستای هەموو ئێران. سنووری نموونە و بەرواری داتاکان کە لە سەرەوە باس کراون هەر بەجێی خۆیانن.
ئەنجامەکانی ئەم لێکۆڵینەوه له دوو ڕووەوە گرنگن: یەکەم ئەوەی که بۆ توێژینەوه و لێکۆڵینەوەکانی داهاتوو له ئێران که زۆر پێویستن، ژێرخانێک دابین دەکات و هەروەها بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی وشیاری و ئاگاداری له بەردەوامبوونی کردەوەی خەتەنەی ژنان له ئێراندا کاریگەره. هەروەها له پێوەرێکی بەربڵاوتردا، ئەم لێکۆڵینەوه ئەم باوەڕە دێرینەی هەڵوەشاندۆتەوە که باوبوونی ئەم کردەوەی تەنیا له ئەفریقادا ماوە و بەڵگەی تەواو ئاماده دەکات که چیتر نەتوانرێ نکۆڵی له باوبوونی خەتەنەی ژنان و کچان بکرێ، چوونکه خەتەنەی ژنان و کچان وێڕای ئەفریقا، له خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و هەندێ له ناوچەکانی ئاسیا و هەندێ له پارێزگاکانی ئێرانیشدا باوە. دیاره ئەم ڕاستییه هاریکاری کۆمەڵگای ئێران و کۆمیتەکانی بەرگریکاری مافەکانی منداڵان و ڕێکخراوه نێودەوڵەتییەکان دەکات بۆ ئەوەی لەگەڵ قازانجبەران و کاربەدەستەکانی ئەم کردەوه له ئێران بکەونە وتووێژ و وێڕای به فەرمی ناساندنی ئەنجامدانی ئەم کردەوه، بۆ بەرەنگاربوونەوە و بنبڕکردنی هەوڵ بدرێت.
پێشنیاره ئاراستهکراوەکانی ئەم توێژینەوه کە به هەر دوو زمانی فارسی و ئینگلیزی بڵاو بۆتەوه، دەتوانێ بۆ کۆمەڵگا خۆجێییەکان سوودبەخش بێ و لەهەمان کاتدا بۆ یەکەم جار هەلی دەستگەیشتن به داتای متمانەپێکراو و بەڕۆژ سەبارەت بە بەردەوامبوونی خەتەنەی ژنان له ئێران بۆ دەوڵەت و ڕێکخراوە نادەوڵەتییەکان و کەسانی دیکە دابین دەکات. هەروەها ئەوەیکه ئەنجامەکانی ئەم توێژینەوه، له کۆمەڵگه جیهانییەکانی وەکوو ڕێکخراوی نەتەوه یەکگرتووەکان و یوونیسێف، پرسی خەتەنەی ژنان له ئێرانی وەک بابەتێکی گرنگ خستە ڕوو، تەنانەت بووه هۆی ئەوەی له لایەن ڕێکخراوه نێودەوڵەتییەکانەوە هەندێ پێشنیار بخرێتە بەردەم ئێران که ئەم بابەته بخاته ژێر تیشکی لێکدانەوه.
ڕاپۆرتی بەدواداچوون، فێرکردن و فیلمی دیکۆمێنتاری
دەقی خوارەوە لە ناساندنی سەرەتاییی کتێبەکە وەرگیراوە؛ گێڕانەوەی نووسەرە سەبارەت بە بەدواداچوون و بەرواری ڕاپۆرتەکە، نە پشتڕاستکردنەوەی سەربەخۆی بەروار یان کاریگەریی هۆکاریی فێرکردن.
نووسەر دوو ساڵ پاش بڵاوبوونەوەی یەکەمین توێژینەوەی خۆی لهمەڕ خەتەنەی ژنان گەڕایەوه بۆ ئەو ناوچانەی که تیمە لێکۆڵینەوەییەکەی تێیدا توێژینەوەیان ئەنجام دابوو و ئەم جارەیان له پاڵ لێکۆڵینەوه، سەبارەت به خەتەنەی ژنان ڕوونکردنەوە و ڕاهێنانی ڕاستەوخۆی ئەنجام داوە. ناوبراو دەیویست کاریگەریی ڕاهێنان له سەر کەمکردنەوەی ئاماری خەتەنەی ژنان له ناوچه تاوتوێکراوەکان هەڵبسەنگێنێت. ڕاپۆڕتێکی نوێ که له ساڵی 1395ـی هەتاویدا بڵاو بۆوە، پیشاندەری دابەزینی بەرچاوی ڕێژەی ئاماری خەتەنەی ژنان لەو ناوچانه بوو که به شێوەی پایلۆت ڕاهێنرا بوون.
ناساندنی توێژینەوەکە باس لە گەڕانەوەی نووسەر و هاوکارانی بۆ هەندێک لە ناوچەکانی توێژینەوە و فێرکردنی ڕووبەڕوو دەکات. ڕاپۆرتی «گومانی ڕوو لە گۆڕانی خەتەنە» گۆڕانکاری لە ناوچە لێکۆڵراوەکان ڕاپۆرت دەکات؛ فایلی پەیوەندیدار لە بەشی دابەزاندندا هەیە.
کەمبوونەوەی ڕاپۆرتکراو دەبێت لەگەڵ شێوازی پێوانەکردن، پێکهاتەی نموونە، ماوەی بەدواداچوون و گۆڕانکارییەکانی دیکە بخوێندرێتەوە. هاوکاتبوونی فێرکردن و کەمبوونەوە، بە تەنیا پەیوەندیی هۆکار و ئەنجام یان ڕەوتێکی یەکسان لە سەرتاسەری ئێران ناسەلمێنێت.
فیلمێکی دیکۆمێنتاری بە ناوی «بە ناوی نەریت»یش لەم بوارەدا بەرهەم هاتووە. کتێب، ڕاپۆرتی بەدواداچوون و فیلمەکە بەرهەمی جیاوازن؛ لە سەرچاوەداندا ناو، زمان، وەشان و پەڕەی ئەو بەرهەمە دیاری بکە کە بەکارت هێناوە.
ئەم ڕاپۆڕته له ژێر ناوی “گومانی ڕوو لە گۆڕانی خەتەنە / شێواندنی کۆئەندامی زایەندیی ژنان” وەک گرێدراوی کتێبی بە ناوی نەریت بڵاو بۆتەوه.
کامیل ئەحمەدی هەر لەم بوارەدا فیلمێکی دیکۆمێنتاری له ژێر ناوی “بە ناوی نەریت” ئاماده کردووە که له دەرەوەی وڵاتی ئێران چەندین جار له تەلەفیزۆنە جۆراوجۆرەکان و له مێهرەجانه جیاجیاکاندا بڵاو بۆتەوه.
لە ناساندنی سەرەتاییی بەرهەمەکەدا هاتووە:
وەک هۆکارەکانی دابەزینی ڕێژەی خەتەنەی ژنان لەم ساڵانەی دواییدا دەتوانین ئاماژە بدەین بە گۆڕانی ڕوانگەی کۆمەڵگا، بەرزبوونەوەی ئاستی وشیاری سەبارەت بە زیانه جەستەیی، سێکسی و دەروونییەکانی خەتەنەی ژنان، کۆچی گوندنشینان بەرەو شارەکان، مردنی خەتەنەچییەکان و ناهۆگریی نەوەی نوێ بۆ درێژەدان بەم کاره و هەروەها کاریگەریی تۆڕه کۆمەڵایەتییەکان و ڕاگەیاندنەکان.
پرسیارە باوەکان سەبارەت بە بە ناوی نەریت
ئایا کتێبەکە ڕێژەی خەتەنەی ژنان لە هەموو ئێران دیاری دەکات؟
نەخێر. توێژینەوەکە پەیوەندیدارە بە کۆمەڵگە هەڵبژێردراوەکان؛ ئەنجامەکان نابێت بۆ هەموو دانیشتووانی پارێزگاکان یان ئێران گشتگیر بکرێن.
ئایا فێرکردن هۆکاری سەلمێنراوی کەمبوونەوەیە؟
هاوکاتبوونی گۆڕان و فێرکردن بە تەنیا ئەوە ناسەلمێنێت. هەڵسەنگاندنی ئەو پەیوەندییە پێویستی بە پشکنینی ڕێبازی توێژینەوە و هۆکارەکانی دیکە هەیە.
کام فایل دابەزێنم؟
کتێبی بە ناوی نەریت لە ڕاپۆرتی گومانی ڕوو لە گۆڕانی خەتەنە جیاوازە. پێش دابەزاندن یان سەرچاوەدان، ناونیشان، زمان و زانیاریی چاپی ناو فایلەکە بپشکنە.
بۆ خوێندنەوەی زیاتر: خەتەنەی ژنان و کچان، ناساندنی ئینگلیزیی کتێب و ناساندنی فارسیی کتێب.
English
Farsi (فارسی)
