ختنۀ زنان به بریدن آلت تناسلی زنان (به انگلیسی Female Genital Cutting و به عربی ختان الإناث) یا ناقص‌سازی و مُثله کردن جنسی زنان گفته می‌شود.

ختنه زنان آیینی با قدمت بسیار است که، باوجود نقض وجوه مختلف حقوق جنسی زنان، امروزه همچنان رواج دارد. پدیده‌ای که برخی برای آن اصطلاح «ناقص‌سازی اندام جنسی زنان» را به‌کار می‌برند و آن را اطلاق واقعی‌تری نسبت‌به «ختنه زنان» می‌دانند که مشروعیت سنتی یافته است.

ختنۀ زنان در ادبیات سازمان ملل یکی از مصادیق خشونت علیه زنان به‌شمار می‌رود که با ناقص‌سازی جنسی زنان در سنین کودکی پیامدهای ناگواری را برای تمام عمر رقم می‌زند. یکی از اهداف انجام شدن ختنۀ زنان کاهش میل جنسی زن بوده است و در بخشی از مناطق به دلایل مختلفی ازجمله پیروى از سنت‌های اشتباه و براساس فرهنگ و عرف و با توجیهات مذهبی و دینی این عمل انجام می‌شود. البته در هیچ‌یک از ادیان به این مسئله به‌صورت مستقیم اشاره نشده است و نمی‌توان انجام شدن آن را به دین خاصی ربط داد.

بالاترین آمار ختنۀ زنان در جهان به آفریقا تعلق دارد و در میان یهودیان اتیوپی و اریتره، مسلمانان نیجریه و سومالی و سودان و گروهی از مسیحیان رواج دارد و در مناطقی از کردستان و جنوب ایران نیز انجام می‌شود. در برخی مناطق جهان این عمل به‌منزلۀ مرحلۀ گذر از کودکی به زنانگی است. در برخی مناطق دیگر نیز در قالب نوعی طب سنتی یا باور عامه انجام می‌شود؛ به این معنا که در این مناطق اعتقاد دارند در بدن دختربچه‌ها خون سیاه یا خون کثیف وجود دارد و این عمل باعث می‌شود این خون از بدن آنان خارج شود. اما هدف و خاستگاه اصلی چنین عملی کاهش یا کنترل میل جنسی زن پیش‌از ازدواج است. در بیشتر مناطق دورافتاده و روستایى، که از فقر اقتصادى و فرهنگى رنج مى‌برند، برای کاهش میل جنسی دختران و جلوگیری از ورود به رابطۀ جنسی خارج از ازدواج بعداز رسیدن به سن بلوغ آنان را ختنه می‌کنند و احتمالاً به‌علت وجود همین تعصبات، دختربچه‌ها را وامی‌دارند تا به ازدواج زودهنگام تن دهند.

انواع و تقسیم بندی عمل ختنه

براساس تقسیم‌بندی سازمان بهداشت جهانی، به بریدن بخشی یا تمامی یا برداشتن جزئی یا کلی کلیتوریس و لب‌های کوچک فرج با/ یا بدون بریدن لب‌های بزرگ فرج و یا دوختن آن ختنۀ زنان اطلاق می‌شود . گفته می‌شود دلیل انجام آن به حفاظت از باکرگی دختران و کنترل میل جنسی آن‌ها قبل‌از ازدواج بازمی‌گردد که برخلاف نقض وجوه مختلف حقوق جنسی زنان، مشروعیت سنتی یافته است و امروزه همچنان رواج دارد. برخی از فعالان حوزۀ حقوق زنان از اصطلاح «ناقص‌سازی اندام جنسی زنان» برای بیان آن و نشان دادن بیشتر مضرات ان استفاده می‌کنند. برخی باورها، هنجارها، نگرش‌ها، و نظام‌های سیاسی و اقتصادی در استمرار این سنت نقش داشته‌اند.

علت و دلیل ختنه زنان در ایران 

برخی باورها، هنجارها، نگرش‌ها، و نظام‌های سیاسی و اقتصادی در استمرار این سنت نقش داشته‌اند.

پیش‌از این، دربارۀ رواج ختنه در ایران مطالعاتی گردآوری شده بود، اما با گسترۀ محدود. اثر پژوهشی به نام سنت { پژوهشی جامع بر باب ختنه زنان در ایران} به‌شکلی جامع به بررسی، تحلیل، و موشکافی عمل ختنه زنان و دختران در ایران پرداخته و نشان داده است این عمل در چهار استان آذربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه، و هرمزگان رواج دارد.

همچنین با هدف فراهم کردن داده‌هایی پژوهشی و دقیق دربارۀ ختنه زنان و دختران در ایران تلاش کرده است زیربنای برنامه‌ای جامع برای مبارزه با ختنه زنان و دختران در ایران را پی‌ریزی کند و این موضوع را در دستور کار جهانی بگنجاند.

این تحقیق جامع به بررسی، تحلیل و موشکافی عمل ختنه زنان در ایران می‌پردازد و نشان می‌دهد این عمل در چهار استان آذربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه و هرمزگان رواج دارد.  برخی باورها، هنجارها، نگرش‌ها و نظام‌های سیاسی و اقتصادی در ادامه یافتن این سنت نقش دارند.

پیش از این، در مورد رواج ختنه دختران در ایران اطلاعاتی گردآوری شده بود اما با گستره محدود. این مطالعه با هدف فراهم کردن داده‌هایی پژوهشی و دقیق در مورد ختنه دختران در ایران انجام گرفت و هم‌زمان تلاش کرد زیربنای برنامه‌ای جامع برای مبارزه با ختنه دختران در ایران را پایه‌ریزی کند و نیز سعی کرد این موضوع را در دستور کاری جهانی بگنجاند.

توصیه‌های مطرح شده در این مطالعه می‌تواند برای جوامع محلی ثمربخش باشد و در عین‌حال برای نخستین‌بار امکان دسترسی به بسیاری از داده‌های موثق وبه روز شده در مورد تداوم عمل ختنه دختران در ایران را برای دولت، سازمان‌های غیردولتی و افراد مختلف فراهم می‌آورد.

اهمیت تحقیق ختنه زنان 

یافته‌های این تحقیق از دو منظر اهمیت دارد: نخست آن‌که برای مطالعات و تحقیقات آتی در ایران، که بسیار هم ضروری است، زیربنایی فراهم می‌کند و دیگر آن‌که در ارتقای آگاهی نسبت‌به تداوم عمل ختنه زنان در ایران مؤثر است.

همچنین در مقیاسی وسیع‌تر، این تحقیق بر این باورِ دیرین که رواج این عمل را تنها محدود به آفریقا می‌داند خط بطلان کشیده و شواهد کافی فراهم کرده است تا دیگر هرگز نتوان رواج ختنۀ زنان و دختران را انکار کرد، چراکه ختنه زنان، علاوه‌بر آفریقا، در خاورمیانه، مناطقی از آسیا، و برخی استان‌های ایران نیز شیوع دارد.

آشکار شدن این حقیقت به فعالان مدنی جامعۀ ایران و کمیته‌های مدافع حقوق کودکان سازمان‌های بین‌المللی کمک می‌کند تا با ذی‌نفعان و دست‌اندرکاران این عمل در ایران وارد گفت‌وگو شوند و ضمن به‌رسمیت شناختن انجام این عمل، با آن مبارزه کنند.

درخت اورمان تخت کردستان

ختنه زنان در ایران

توصیه‌های مطرح‌شده در این مطالعه، که به دو زبان فارسی و انگلیسی منتشر شده است، می‌تواند برای جوامع محلی ثمربخش باشد و در عین حال، برای نخستین بار امکان دسترسی به بسیاری از داده‌های موثق و به‌روزشده دربارۀ تداوم عمل ختنه زنان در ایران را برای دولت، سازمان‌های غیردولتی، و افراد مختلف فراهم می‌آورد.

کما این‌که نتایج و یافته‌های به‌دست‌آمده از این پژوهش مسئلۀ ختنه زنان در ایران را تحت عنوان موضوعی بااهمیت در مجامع جهانی، مانند سازمان ملل متحد و یونیسف، مطرح کرد و حتی موجب شد تا سازمان‌های بین‌المللی توصیه‌هایی را به ایران داشته باشند تا این موضوع را مورد بررسی بیشتر قرار دهند.

مراسم اجتماعی ختنه زنان

نگارنده دو سال پس‌از انتشار اولین پژوهش خود دربارۀ ختنه زنان به مناطقی بازگشت که با گروه پژوهشی‌ خود در آنجا کار میدانی انجام داده بودند و این بار درکنار تحقیق، دست به روشنگری و آموزش حضوری دربارۀ ختنه زنان نیز زد.

وی قصد داشت تأثیر آموزش در کاهش آمار ختنه زنان در مناطق موردبررسی را بسنجد؛ گزارش جدیدی که او در سال ۱۳۹۵ منتشر کرد حاکی از کاهش چشمگیر آمار ختنۀ زنان در مناطقی بود که به‌شیوۀ پایلوت آموزش دیده بودند.

دولت ایران یکی از امضاکنندگان برخی معاهدات بین¬المللی در خصوص حقوق کودکان است. دولت نه تنها نیاز است که این معاهدات مهم را در قالب قانون تصویب کند بلکه لازم است برنامه عملی جامعی برای مبارزه با ختنه زنان را در دستور کار خود قرار دهد و دیگر معاهدات جهانی را نیز امضا کند.

چنین برنامه¬ای می¬بایست موارد مهم زیر را برای ابتدا لحاظ کند (برای موارد بیشتر به فصل چهارم مراجعه شود):

راهکارها در ختنه زنان

1- مشارکت، اعتماد سازی و مقبولیت این برنامه از طرف متنفذان و ذی¬نفعان محلی (به دلیل ماهیت حساس این موضوع به لحاظ فرهنگی)

2- بو دجه گذاری، شناسایی و برنامه آموزشی در سطح ملی و استانی که در کنار سایر مسائل ارتقای آگاهی و سلامت جنسی نسبت به خطرات ختنه زنان را در خود بگنجاند

3- با وجود تلاشهای مکرر از طرف بنده ودیگران دولتهای نهم ،دهم و یازدهم تمایلی نداشتند که وجود ختنه زنان را تصدیق کنند و قوانین جدیدی در منع ختنه دختران الحاظ و ان را جرم قلمداد کنند و یا اجازه برسی و تحقیق را صادر کنند.

دولت کنونی (دولت تدبید و امید) می¬تواند برای مبارزه با ختنه دختران در ایران و پیشبرد اهداف خود در این زمینه، از یافته ها ی این تحقیق، تجربیات و موفقیت¬های مختلف بین¬المللی در مبارزه با ختنه دختران سود ببرد،

برای مثال برنامه¬های یونیسف و نیز توانایی¬های بالقوه¬ و به ظهور نرسیده افراد محلی، تاسیس و بهره گیری از سازمان¬های غیردولتی (NGO) در منطقه و سازمان¬های مبتنی بر اجتماعات محلی (CBO).

این گزارش با عنوان «انگارۀ درحال تغییر ختنه/ ناقص‌سازی اندام تناسلی زنان» در بخش پیوست کتاب به نام سنت منتشر شد.

نمودار ختنه زنان

کامیل احمدی، پژوهشگر این اثر، در همین زمینه فیلمی مستند با عنوان «به نام سنت» نیز تهیه کرده است که حاصل کار میدانی و گروهی پژوهش ختنۀ زنان بود و بارها خارج از ایران، از تلویزیون‌های مختلف و در جشنواره‌های متعدد پخش شده است.

مراسم ختنه زنان

تغییر نگرش جامعه، بالا رفتن سطح آگاهی دربارۀ مضرات جسمی، جنسی، و روانی ختنه زنان، مهاجرت روستاییان به شهرها، فوت ختان‌ها (دایه‌ها)، تمایل نداشتن نسل جوان به ادامۀ این سنت، و نیز تأثیر شبکه‌های اجتماعی و رسانه ازجمله دلایل کاهش نرخ ختنه زنان در سال‌های اخیر بوده است.

نسخه رایگان پژوهش، مقالات مرتبط و فیلم مستند در این صفحه موجود میباشد.

جلد کتاب به نام سنت

مصاحبه تصویری ختنه زنان:

ادامه مطلب

درباره ختنه زنان بیشتر بدانید

سوالات متداول

  • ناقص‌سازی آلت جنسی زنان یا ختنۀ زنان چیست و چگونه است؟ ختنۀ زنان بریدن بخشی از پوست آلت تناسلی در بالای محل خروج ادرار است که به چند صورت متداول انجام می‌شود. براساس تقسیم‌بندی سازمان بهداشت جهانی در سال ۱۹۹۷، در نوع اول مُثله ‌کردن دستگاه تناسلی زنان کلیتوریس برداشته می‌شود؛ در نوع دوم کلیتوریس به‌همراه لب‌های کوچک فرج بریده می‌شود؛ و در نوع سوم پس‌از برش کلیتوریس و لب‌های کوچک فرج، لب‌های بزرگ فرج به هم نزدیک و دوخته می‌شود. هر سه این انواع عوارض پزشکی منفی دارند، اما عارضۀ نوع سوم از انواع دیگر شدیدتر است.

  • انواع بریدن آلت تناسلی زنان یا ختنه زنان؟  عمل بریدن آلت تناسلی زنان یا ختنۀ زنان بر چهار نوع است که به این قرارند: الف) مُثله کردن آلت زنانگی از نوع اول شامل برداشتن جزئی یا کلی کلیتوریس و/ یا غلفه ‌است؛ ب) نوع دوم شامل برداشتن جزئی یا کلی کلیتوریس و لب‌های کوچک فرج با/ بدون بریدن لب‌های بزرگ فرج است؛ ج) نوع سوم شامل تنگ کردن مجرای مهبل با ایجاد یک مُهروموم پوششی با قطع کردن و تغییر مکان دادن لب‌های کوچک فرج و/ یا لب‌های بزرگ فرج با یا بدون برش کلیتوریس است؛د) نوع چهارم شامل هرگونه عمل خطرناک دیگر برروی آلت تناسلی زنان به مقصودی غیرپزشکی مانند سوراخ کردن، سوزن زدن، شکافتن، و غیره است. سازمان ملل متحد بریدن آلت جنسی زنان تحت عنوان «سنت و آیین» را مردود می‌داند و عمل ناقص‌سازی اندام جنسی زن را مصداق بارز «شکنجه» و نقض حقوق انسانی می‌شمارد.
  • ختنۀ زنان در ایران؟ ختنۀ دختران و زنان در استان‌های هرمزگان، آذربایجان غربی (در مناطق کردنشین جنوب استان)، کرمانشاه، و کردستان، به‌ویژه در میان اهل‌تسنن شافعی‌مذهب، سابقه‌ای طولانی دارد. به اعتقاد محققان و تحقیقِ به نام سنت (پژوهشی جامع درباب ختنۀ زنان در ایران)، دولت ایران به‌دلیل این‌که این مسئله یک عرف و سنت در میان برخی از سنی‌‌مذهبان است علاقۀ چندانی به دخالت در آن ندارد.

  • آمار و شیوع ختنۀ زنان؛ ناقص‌سازی آلت جنسی زنان در ایران؟ شیوع ختنۀ زنان در استان هرمزگان نسبت‌به سه استان دیگر بیشتر است. براساس داده‌های تحقیق به نام سنت، در بیشتر روستاهای حوالی میناب، بندر پهل، کنگ، لنگه، گاوبندی، خمیر، هرمز، لارک، کیش، و قشم ختنۀ دختران انجام می‌شود. بریدن بخشی از اندام جنسی زنان در منطقۀ اورامان استان کرمانشاه، روستاهای کامیاران، روانسر، جوانرود، پاوه، نودشه، نوسود، و شاهو نیز معمول بوده است. یافته‌های تحقیق یادشده نشان ‌داد میزان این عمل در استان کردستان به‌مراتب کمتر از استان کرمانشاه بوده است. در منطقۀ مریوان و به‌خصوص در روستای بزرگ اورامان تخت میزان ختنۀ دختران بالاست. روند این اقدام در استان آذربایجان غربی (مناطق کردنشین) با دیگر استان‌ها متفاوت است. نتایج پژوهش میدانی نشان می‌دهد در برخی روستاهای منطقۀ موکریان، در حد واسط استان‌های کردستان و آذربایجان غربی، درصد کمی از دختران بالای دَه سال ختنه شده‌اند. براساس این تحقیق، یکی از دلایل این امر در جنوب استان آذربایجان غربی ورود غیرقانونی و فصلی گروه‌های کولی از اقلیم کردستان عراق به کردستان ایران است.

  • آمار ختنۀ زنان در جهان؟ گزارش‌های رسمی سازمان ملل نشان می‌دهد حدود ۱۳۰ میلیون نفر زن و دختر در سراسر جهان قربانی یکی از انواع چهارگانۀ ختنه بوده‌اند و هر سال حدود دو میلیون دختر نیز به این جمعیت افزوده می‌شود. این پدیده درحال حاضر در بیست و نُه کشور جهان معمول است و بیشتر در قسمت‌های غربی، شرقی، و شمالی آفریقا و برخی مناطق خاورمیانه و آسیا رواج دارد. این عمل در بین برخی از گروه‌های مهاجر ساکن اروپا، آمریکای شمالی، و استرالیا نیز انجام می‌شود.

  • دلایل ختنۀ زنان چیست؟ در برخی جوامع معمولاً ختنۀ زنان با هدف بهداشت و پاکیزگی و توجیهات دینی و مذهبی و گاهی به‌دلیل حفظ پاکدامنی پیش‌از ازدواج و وفاداری زن به کانون خانواده و کم شدن احتمال خیانت به شوهر صورت می‌گیرد، زیرا با برداشتن کلیتوریس لذت رابــطۀ جنسی برای زنان به‌شدت کاهش می‌یابد و احتمال کمتری وجود دارد که زنان در حین رابطۀ جنسی لذت کامل را تجربه کنند. هرچند تحقیقات نشان داده است این زنان به‌سبب محدود شدن لذت ازطریق رابطۀ جنسی به خیال‌پردازی جنسی و یا رابطه با مردان دیگر پناه می‌برند. درواقع می‌توان گفت این رسم با اهداف یادشده به ضدخود بدل شده و تأثیر معکوسی بر عملکرد بیشتر زنان داشته است.

  • عوارض و مضرات ختنۀ زنان/ دختران؟ عوارض شایع در روزهای ابتدایی ختنۀ دختران عبارت‌اند از: درد شدید، خونریزی، التهاب بافت‌های واژن، تب، عفونت، مشکل در دفع ادرار، مشکلات روانی، هراس مرگ. پیامدهای طولانی‌مدت ختنۀ دختران نیز شامل این موارد است: مشکلات ادراری (ادرار دردناک و عفونت ادراری مکرر)، مشکلات واژن (ترشحات واژن، خارش، واژینوس باکتریایی، و سایر عفونت های مزمن)، مشکلات قاعدگی (قاعدگی دردناک و مشکل در دفع خون قاعدگی)، بافت اسکار و کلوئید مشکلات جنسی (درد در حین مقاربت، کاهش رضایت جنسی)، افزایش خطرات و پیامدهای زایمان (سخت شدن زایمان، خونریزی شدید، سزارین)، افزایش مرگ‌ومیر نوزاد.

 
  • راهکارهای کاهش و مقابله با ختنۀ زنان؟ براساس پژوهشِ میدانی به نام سنت، راهکارهای کاهش و مقابله با ختنۀ زنان عبارت‌اند از: مشارکت، اعتمادسازی و مقبولیت ازطرف متنفذان و ذی‌نفعان محلی (به‌دلیل ماهیت حساس این موضوع به‌لحاظ فرهنگی)؛ بودجه‌گذاری، شناسایی و پیاده‌سازی برنامه‌های آموزشی در سطح ملی و استانی که درکنار سایر مسائل ارتقای آگاهی و سلامت جنسی، عوارض ختنۀ زنان را نیز در خود بگنجاند؛ وضع قوانین جدید در منع ختنۀ دختران و جرم‌انگاری و بررسی بیشتر این پدیده؛ استفادۀ دولت از یافته‌های تحقیقات، تجارب ، و موفقیت‌های مختلف بین‌المللی در حوزۀ مبارزه با ختنۀ دختران درجهت پیشبرد اهداف خود در این زمینه، برای مثال الهام گرفتن از برنامه‌های یونیسف و بهره‌گیری از کمک سازمان‌های غیردولتی و مردم‌نهاد (NGO) در منطقه و نیز سازمان‌های مبتنی بر اجتماعات محلی .(CBO)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.