در متون، اسناد، و آثار باستانی ایران نشانه‌ای مبنی بر  ختنۀ زنان و مردان وجود ندارد، و از شواهد موجود چنین پیداست که پیش‌از ظهور اسلام ختنه در ایران انجام نمی‌شد و سنت ختنۀ زنان و مردان با ورود اسلام به ایران رواج پیدا کرده است. براساس متون حدیثی و فقهی، ختنه به برداشتن تمام یا بخشی از پوستی که حشفه را می‌پوشاند اطلاق می‌شود.

در جوامع سنتی انجام دادن عمل ختنه و بریدن عضو خصوصی بدن کودک همراه با آیینی خاص با هدف کاهش اضطراب کودک برای ورود به مرحلۀ بزرگ‌سالی انجام می‌شد، ولی در جامعۀ معاصر که هر فرد زیر هجده سال کودک محسوب می‌شود و هرگونه تغییر در اندام‌ او بدون دخالت و اجازۀ خود کودک نه‌تنها تجاوز به حقوق کودک محسوب می‌شود، بلکه ماهیت ضدآموزشی نیز دارد، این عمل با انتقادهایی روبه‌رو شده است. محققان خاستگاه جغرافیایی ختنه را اطراف رود نیل در مصر باستان و زمان آن را بیش‌از دو هزار سال قبل می‌دانند.

علاوه‌بر باورهای دینی اسلامی که، به‌عنوان عاملی اصلی، نقشی اساسی در رواج عمل ختنه در ایران دارد، نباید ویژگی‌های جغرافیایی و منطقه‌ای و روابط بین‌المللی را در تثبیت و گسترش این موضوع نادیده گرفت. ایران در منطقۀ خاورمیانه قرار دارد و در تمام طول تاریخ همواره با مصر، که منزلگاه اصلی ختنه است ، روابط دیرینه داشته است. بنابراین سه عاملِ منطقۀ جغرافیایی، ارتباط با مصر، و دین اسلام باعث شده است عمل ختنه در ادوار مختلف تاریخ، سنت، و فرهنگ ایران بازتولید شود.

ختنۀ پسران/ مردان چیست؟

ختنه یکی از قدیمی‌ترین انواع عمل‌های جراحی است که تا به امروز در جهان استمرار یافته است و بر بریدن همه یا بخشی از پیش‌پوستِ  آلت تناسلی مرد دلالت دارد. ختّان یا عمل بریدن قسمتی از پوست آلت نخست در بین مصریان و بعدها در بین یهودیان و اعراب مسلمان رواج یافت. ختنه ریشه در «ختن» دارد و به معنی قطع کردن یا بریدن غُلفه/ قلفه/ غرله (پوست پوشانندۀ ابتدای قضیب) است. ازاین‌‌رو مرد نامختون (ختنه‌نشده) را اَغلَف (پوشیده)/ اَقلَف/ اَغرَل/ اَرغَل می‌خوانند. براساس آنچه در لغت‌نامۀ دهخدا آمده است، در اصطلاح عوام مردی که  ختنه نشده باشد نامختون نامیده می‌شود. ختنه در نقاط مختلف جهان با شیوه‌ها و افزارهای مختلفی انجام می‌شود که می‌تواند نشانی از گستردگی این پدیده در نقاط مختلف جهان و فراوانی آن باشد، تا آنجا که برای این عمل جراحی تاکنون تجهیزات بسیاری طراحی و تولید شده است.

انواع ختنۀ پسران/ مردان

این عمل در مردان به چهار سبک مختلف انجام می‌شود: الف) نوع اول مشتمل است بر بریدن قسمتی و یا تمام پوسته‌ای که کلاهک آلت تناسلی مردان را می‌پوشاند. این پوسته «ختنه‌گاه» نام دارد؛ ب) در نوع دوم، که عمدتاً یهودیان آن را به‌کار می‌بندند، قسمتی از پوست ختنه‌گاه را با دست چپ می‌گیرند و می‌کشند، مقدار مناسب برای برش را انتخاب و محافظی را تعبیه می‌کنند تا از جراحات احتمالی برروی کلاهک محافظت کنند. سپس چاقو را با دست راست برمی‌دارند و ختنه‌گاه را با یک حرکت در امتداد محافظِ قرارداده‌شده برای کلاهک می‌برند؛ ج) نوع سوم با برداشتن کامل پوست آلت تناسلی و گاه پوست بیضه‌ها و مقداری از قسمت فوقانی آلت تناسلی انجام می‌شود؛ د) در نوع چهارم یک بریدگی باز برروی مجرای ادراری از بیضه‌ها تا کلاهک ایجاد می‌کنند.

درباره ختنه مردان بیشتر بخوانید

سوالات متداول

  • چرا پسران/ مردان ختنه می‌شوند؟

    در دو دین اسلام و یهود ختنه جایگاهی تکلیفی و شرعی در بین پیروان خود پیدا کرده است. ازنظر تاریخی نیز ختنۀ مردان با اعمال مذهبی و هویت قومی مرتبط بوده است. از بررسی احادیث و روایات موجود و نیز استفتائاتی که از مراجع شده است چنین برمی‌آید که پیروان شیعه و سنّی دین اسلام با استناد به دو آیۀ 123 سورۀ نحل و آیۀ 161 سورۀ انعام، پیروی از سنت‌های ابراهیم را که ختنه نیز یکی از آن‌هاست واجب می‌دانند، اما چنین به‌نظر می‌رسد که دستورات دینی اسلام دربارۀ ختنه به نقل از احادیث و احکام فقهی شکل گرفته‌اند که آن‌ها نیز ریشه در سبک زندگی و سنت‌های رایج یهودیان مدینه در زمان پیامبر اسلام دارند. بنابراین می‌توان گفت درست است که ختنه سنتی است که در دوران پیش‌از اسلام متداول بوده و با قیودی خاص به دوران اسلامی نیز ورود پیدا کرده است، اما ازنظر فقها و علمای اسلامی به‌عنوان یکی از ضروریات دین به‌شمار می‌رود و مذاهب مختلف اسلامی دربارۀ چگونگی و زمان انجام آن اختلاف‌‌نظرهایی دارند، اما دربارۀ وجوب انجام ختنه اتفاق‌نظر بسیار است.

    بنابر پژوهش تیغ سنت به نام مذهب (پژوهشی پدیدارشناختی دربارۀ ختنۀ پسران/ یا مردان در ایران)، فارغ از فشارهای دینی مترتب بر انجام شدن عمل ختنه، دلایل دیگری نیز به استمرار حیات این عمل دامن می‌زند، ازجمله کارکردهای بهداشتی و پزشکی و زیبایی‌شناسی ختنه، کارکردهای اجتماعی، و کارکردهای اقتصادی. در حوزۀ کارکردهای بهداشتی و پزشکیِ ختنه می‌توان به نقش این عمل در جلوگیری از ابتلا به مواردی همچون ایدز، سرطان آلت تناسلی، و عفونت‌های ادراری اشاره کرد. در توضیح کارکردهای اجتماعی می‌توان از پذیرش دینی و قومی، هویت‌بخشی جنسیتی به مردان و پدرسالاری، و حفظ منافع مردان صحبت کرد و در توضیح کارکردهای اقتصادی می‌توان از بازار ختنه‌گری به‌مثابۀ یک شغل و همچنین دلایل تجاری و مافیای پزشکی منتفع از ختنه همچون اعمال جراحی زیبایی برروی آلت تناسلی یاد کرد.

    آمار ختنۀ پسران/ مردان در ایران و جهان

    براساس یافته‌های حاصل از پژوهش تیغ سنت به نام مذهب (پژوهشی پدیدارشناختی دربارۀ ختنۀ پسران/مردان در ایران) و تحقیق «ختنۀ مردان: انگاره‌ای درحال تغییر»، حدود 60 درصد افراد موردمطالعه در سنی پنج یا کمتر از آن ختنه شده بودند. حدود 55 درصد همین افراد وقتی از آن‌ها سوال شده بود «آیا قصد دارید فرزندتان را ختنه کنید»، پاسخشان مثبت و حدود 45 درصد آن‌ها پاسخشان منفی بود.

    امروزه حدود یک‌سوم مردان دنیا بنابه دلایل مذهبی، سنتی، بهداشتی، و زیبایی ختنه شده‌اند.آنچه به‌طور خاص در جامعۀ ایرانی از اهمیت بسیار برخوردار است این است که اطلاعات موجود دربارۀ ختنه به‌صورت یک‌جانبه و یک‌سویه به‌تمامی در راستای تأیید عمل ختنه و نتایج مثبت احتمالی آن است و جریان آزاد اطلاعات به‌گونه‌ای نیست که عموم مردم درکنار نکات مثبت، دربارۀ پیامدها و آسیب‌های احتمالی این عمل، اطلاعاتی کسب کنند. دانستن این مطلب هم خالی از لطف نیست که شایع‌ترین جراحی دنیا برروی نوزادان پسر عمل ختنه است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.