چیرۆکی شاری قەدەغە کراو

چیرۆکی شاری قەدەغە کراو؛ ئەزموونەکان و ڕەخنەی هەڵاواردن

خوێندنەوەی خەڵکناسانەی ناهاوسانان، بواری نەبینراوی ڕەگەزێتی له ئێران به ڕوانینه سەر لایەنه زۆر و ئاڵۆزەکانی شوناسی ڕەگەزیی و ناسکییەکانی له کۆمەڵگای ناهاوسانان و له بەستێنی ناسینی ڕۆژ لەگەڵ ڕۆژ زۆری هۆگرییه سێکسییەکان لێک دەداتەوه. بابەتە باوەکانی پەیوەست به ناهاوسانان له ئێران به چالنج دەکێشێ و ئەو ئەفسانه و گێڕانەوانەی که زۆر جار بوونەته هۆی ناسینی هەڵەی ڕەگەزێتی و ئامادەکردنی سیاسەت و شێوازی هەڵە ڕەخنەباران دەکا بۆ ئەوەی ڕێخۆشکەری ئاراستەیەکی گشتگیرتر بێت. ئەم توێژینەوه زۆر ئاڵۆزه، چوونکه زۆر زیاتر لە ڕوانینێکی گشتی و ساده بۆ هۆگریی سێکسی و بیر و باوەڕی پەیوەست به ڕەگەزێتی، بواری ژیانی تایبەتی و گشتی کەسانی ناهاوسانی تاوتوێ کردووه.

ئامانجه سەرەکییەکانی ئەم توێژینەوه بریتییە لە تێگەیشتن له هەست و باوەڕی سەبارەت به ناهاوسانان له ڕێگەی شیکاریی ڕەخنەیی له ڕوانگەی ئەم کەسانه خۆیان و لێکدانەوەی ئەو چالنجانەی که ئەوان به هۆی ژیان له کۆمەڵگایەکی ئایین‌پەروەر، چین‌تەوەر، نەریتی و باوکسالار – که ناهاوسانیەتی وەک شوناس ڕەت دەکاتەوه – به ئەزموونی دەکەن. پرسیارەکانی ئەم توێژینەوه لێرەوه دەست پێ دەکات. له  ڕاستیدا زەروورەتی فوکووسکردنه سەر کۆمەڵگای ناهاوسانان و خەسارهەڵگری ئەم کەسه سەرکوتکراو و به بێدەنگی ناچارکراوانه بوو به ئەنگێزەیەک بۆ ڕوونکردنەوەی بارودۆخی ئەم کەسانه که به ئەنقەست پشتگوێ خراون و له لایەن کۆمەڵگاوه خراونەتە پەراوێزەوه.

وتووێژەکان، شیکردنەوە و کاتی توێژینەوە

بەپێی ناساندنی بەرهەمەکە، توێژینەوەکە پشت بە وتووێژی قووڵ لەگەڵ نزیکەی ۳۰۰ کەس لە تاران، مەشهەد و ئیسفەهان دەبەستێت. پێکهاتەی ڕاپۆرتکراوی نموونەکە ۶۰٪ پیاو و ۴۰٪ ژن بووە؛ ئەم ڕێژانە تایبەتن بە بەشداربووانی توێژینەوەکە.

ماوەی توێژینەوە ساڵانی ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷ی هەتاوی و کۆکردنەوەی داتای مەیدانی هاوین و پاییزی ۱۳۹۶ی هەتاوی باس کراوە. لێکۆڵینەوەکە ڕوانگەی دیاردەناسانە، هێرمێنیوتیکی و لێکدانەوەیی بۆ تێگەیشتن لە ئەزموونەکان بەکار دەهێنێت. ساڵی چاپی وەشانەکان جێگرەوەی بەرواری وتووێژەکان نییە.

ئەم توێژینەوه سوودی له شێوازی ئاوێتەیی ئاراسته دیاردەناسانه، هێرمنۆنۆتیکی، پاش مۆدێڕن و دەروونناسانە  بینیوه بۆ ئەوەی شێوازێکی تیۆری بەدی بێنێ که بۆ توێژینەوەی سەبارەت به ئەزموونی ناهاوسان گونجاو بێ و له هەمان کاتدا بینراو و هەستی توێژەریش له خۆ بگرێت.

سنووری LGB و لێکدانەوەی ئەنجامەکان

توێژینەوەکە سەرنجی خستووەتە سەر LGB، واتە کەسانی هاوڕەگەزخواز و دووڕەگەزخواز، و کەسانی ترانسجێندەر لە نموونەی توێژینەوەکەدا نەبوون. بۆیە ئەنجامە ڕاستەوخۆکانی نابێت وەک لێکۆڵینەوە لە هەموو گرووپەکانی LGBT بناسرێن.

نموونەی سێ شار بە تەنیا نوێنەرایەتیی ئاماریی هەموو کەسانی LGB لە ئێران ناکات. بەهای گێڕانەوە چۆنایەتییەکان لە تێگەیشتن لە ئەزموون، واتا و میکانیزمەکانی فشارە؛ مەزەندەکردنی ڕێژە لەسەر ئاستی وڵات پێویستی بە داتا و ڕێبازی گونجاوی خۆی هەیە.

هۆگریی سێکسی، شوناسی ڕەگەزی و زمانی ورد

هۆگریی سێکسی پەیوەندی بە ڕاکێشانی سۆزداری یان سێکسی هەیە؛ شوناسی ڕەگەزی پەیوەندی بە ئەزموون و تێگەیشتنی کەس لە ڕەگەزی خۆی هەیە. ترانسجێندەربوون بە شوناسی ڕەگەزی و جیاوازیی ئەو شوناسە لە ڕەگەزی تۆمارکراو لە کاتی لەدایکبوون پەیوەستە. پێناسەکردنی وەک «هەبوونی دوو ڕەگەزی هاوکات چالاک» هەڵەیە.

هۆگریی سێکسی، شوناسی ڕەگەزی و جیاوازیی تایبەتمەندییە جەستەییە سێکسییەکان چەمکی جیاوازن؛ نابێت یەکێکیان لەوی دیکەوە ئەنجام بدرێت یان تێکەڵ بکرێن.

پەراوێزخستن، ژیانی تایبەت و دەربڕینی ئەزموون

کتێبەکە فشاری خێزان، حوکمی کۆمەڵایەتی، پەنهانکردنی پەیوەندی و نایەکسانیی دەستگەیشتن بە پشتگیری دەکۆڵێتەوە. لە خوێندنەوەی ئەم گێڕانەوانەدا، دەبێت جیاوازیی نێوان شوناس یان هۆگریی کەس و ئەو بارودۆخانەی زیانی پێ دەگەیەنن بپارێزرێت.

ئەزموونی بەشداربووان جیاوازە و هیچ گێڕانەوەیەکی تاک نوێنەری هەمووان نییە. ڕێزگرتن لە کەرامەت، ژیانی تایبەت و مافی دەربڕین بنەمایەکی گرنگە بۆ خوێندنەوەی ئەم بەرهەمە.

وەسفی توێژینەوە و بڵاوکراوەکان لە دەقی سەرەتایی

دەقەکانی خوارەوە لە ناساندنی سەرەتاییی کتێبەکە وەرگیراون. دەربڕینی «بۆ یەکەم جار» بانگەشەی ئەو ناساندنەیە و لێرەدا بە سەربەخۆیی نەسەلمێنراوە؛ «هەتا هەنووکه» و ژمارەی وتارەکانیش پەیوەستن بە کاتی نووسینی دەقی سەرەتایی، نە ژمارەی بڵاوکراوەکانی ئەمڕۆ.

بۆ یەکەم جار ئەم توێژینەوە له سەر دیمانەی قووڵ لەگەڵ نزیکەی 300 کەس له ناهاوسانان که 60 له سەدیان پیاو و 40 له سەدیان ئافرەت بوون فوکووسی خستە سەر ئاستی هەر سێ کەلانشاری تاران، مەشهەد و ئیسفەهان. لەم توێژینەوەدا، ئەو چالنجانەی کە هەڵقووڵاوی گۆڕانکارییەکانی ئەم سەردەمەن لە پەیوەندییه ڕەگەزێتییەکان و هەروەها چۆنیەتی ئەم پەیوەندییانە له ئێران تاوتوێ کردووە و له هەمان کاتدا، چوارچێوەیەکی تیۆریی و شێوازمەندی بۆ خوێنەران، ناهاوسانان، زانکۆکان و ناوەنده توێژینەوەییەکان، چالاکڤانی بەستێنی گشتی و کۆمەڵایەتی و خوێندکاران خستە ڕوو بۆ ئەوەی ناهاوسانان به پێی ئەوانه توێژینەوه و تاوتوێ بکرێن.

له توێژینەوەی “چیرۆکی شاری قەدەغە کراو” هەتا هەنووکه سێ وتاری ئینگلیزی و دوو وتاری فارسی له گۆڤاره جۆراوجۆرەکاندا چاپ کراوه که کۆپیی هەندێکیان له لاپەڕەی وتارەکانی ماڵپەڕی کامیل ئەحمەدی بەدی دەکرێت.

پرسیارە باوەکان

کتێبەکە لەسەر چییە؟

لەسەر ئەزموونەکانی کەسانی هاوڕەگەزخواز و دووڕەگەزخواز لە ئێران و پەیوەندیی فشاری کۆمەڵایەتی، هەڵاواردن و دەربڕینی ناسنامەیە.

ئایا کەسانی ترانسجێندەر لە نموونەکەدا بوون؟

نەخێر. سنووری توێژینەوەی ناسێنراو LGB بووە؛ ئەنجامەکانی نابێت بە هەموو گرووپەکانی LGBT بگشتێنرێن.

ئایا سێ شار نوێنەری هەموو ئێرانن؟

نەخێر. ئەنجامەکان دەبێت لەگەڵ شێوازی هەڵبژاردنی نموونە، کاتی وتووێژەکان و سنوورەکانی لێکۆڵینەوە بخوێندرێنەوە.

لە کوێ وەشانەکان بدۆزمەوە؟

لینکەکانی بەشی دەستگەیشتن لە سەرەوە بەکار بهێنە و زمان، شێوە و وەشانخانەی فایلەکە بپشکنە. ژمارەی لاپەڕە و ناونیشانی سەرچاوە دەبێت لەگەڵ وەشانی بەکارهاتوو بگونجێت.