توێژینەوەیەکی گشتگیر سەبارەت بە دەستدرێژیی سێکسی بۆ سەر منداڵان بە پێداگریکردن لە سەر زینا لەگەڵ مەحارم لە وڵاتی ئێران
کۆکردنەوە و سەرپەرشتیاری توێژینەوە: کامیل ئەحمەدی
ساڵی بڵاوبوونەوه: ۲۰۲۴
وەشانخانەی ۴۹ کتیب به کوردی، فارسی و ئینگلیزی وەشانخانەی ئاوای بووف
کتێبی تابۆ و نهێنی‌پارێزی، بەرهەمی کامیل ئەحمەدی و هاوکارانی، ئازاری سێکسیی منداڵان لە ئێران بە تایبەتی لە پەیوەندییە خێزانی و خزمایەتییەکاندا دەکۆڵێتەوە. کتێبەکە ئەوە دەخاتە بەرباس کە چۆن وابەستەیی منداڵ، نایەکسانیی دەسەڵات و فشار بۆ پاراستنی ئابڕووی خێزان دەتوانن ئاشکراکردنی ئازار و دەستگەیشتن بە پشتیوانی دژوار بکەن.
ئەم توێژینەوەیە بێدەنگی تەنها بە پرسێکی تاکەکەسی نابینێت؛ بەرپرسیارێتیی خێزان، پەروەردە، دامەزراوە گشتییەکان و خزمەتگوزارییە پشتیوانییەکان دەخاتە بەرباس.
لە ناساندنی سەرەتاییی بەرهەمەکەدا هاتووە:
ئەم کتێبه نەک هەر فرەیی و کاریگەرییەکانی دەستدرێژیی سێکسی بۆ سەر منداڵانی تاوتوێ کردووە، بەڵکوو خوازیاری چاکسازیی خێرا و داپەڕی پێشگیرانەیه. ئامانجی ئێمه لەم توێژینەوە دروستکردنی کەشێکی ئارام بۆ منداڵانی ئێرانە و زیاتر لەو شتەیه که پەروەرد، وشیارکردنەوه و پاڵپشتیی یاسایی هەوڵی بۆ دەدا.
ناساندنی فارسیی کتێبەکە ئاماژە بە توێژینەوەی چۆنایەتی، چاوپێکەوتنی نیمچەڕێکخراو و هەڵبژاردنی بەشداربووان بە شێوازی ئامانجدار و تۆپی بەفر دەکات. بۆ لێکدانەوەی ورد، دەبێت شێوازی توێژینەوە و پێناسەکانی ناو خودی کتێب بخوێندرێنەوە.
نموونەی ئەم توێژینەوەیە نوێنەری ئاماریی هەموو منداڵان یان خێزانەکانی ئێران نییە. چارتەکان داتاکانی نموونەی توێژینەوەکە وەسف دەکەن؛ نابێت وەک ڕێژەی بڵاوبوونەوەی ئازار لە سەرانسەری وڵات یان بەڵگەی سەلماندنی پەیوەندیی هۆکار و ئەنجام بخوێندرێنەوە.
دەقی خوارەوە لە ناساندنی سەرەتاییی کتێبەکە وەرگیراوە و ڕوانگەی تیۆریی و لێکدانەوەی ئەو دەقە پارێزێت. ئەم گێڕانەوەیە بەڵگەی سەلماندنی پەیوەندیی هۆکار و ئەنجام، وەسفی هەموو خێزانەکان یان هەڵسەنگاندنی کلینیکیی تاکەکەسی نییە؛ ئەزموون و لێکەوتەکان جیاوازن.
بە پێی تیۆریی پێکهاتەخوازی لە بواری خەڵک‌ناسیدا، سیستەمی کۆمەڵایەتیی خێزان تەکووزییەکی ناوەکی هەیە کە بناغەکەی لە سەر بنەمای یاسای سێکسیی “زینای موحارم” دامەزراوە، بەڵام لە پرۆسەی گووران و گۆڕانکاریدا ئەم تەکوزییە فەرهەنگییە دەبێ بە دژبەری خۆی، و لە هەندێ حاڵەتدا، هەڵسوکەوت لەگەڵ نامووس و مەحارم دەبێتە هۆی سەرکوت‌‌کردنی تونداژۆیانەی تاکایەتی، تاراندن و گۆشەگیری، ئازاردان و دەستدرێژیی سێکسی، قەتڵی نامووسی و هتد. له مێژووشدا بنەماڵه وەک یەکێک له ناوەنده کۆمەڵایەتییە سەرەکییەکان، به هەموو جۆر و بیچمه جۆراوجۆرەکانیەوه، پەناگەیەک بۆ ئەندامەکانی خێزان بەتایبەت منداڵەکان بووه، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا له ناو هەندێ له خێزانەکاندا هەندێ ڕووداوی نەخوازراو دەکەوێتەوه که باوترینیان توندوتیژی له دژی منداڵان به هەموو جۆره جیاوازەکانیەتی. نموونەکانی توندوتیژی دژ بە منداڵان بریتییە لە: دەستدرێژیی سێکسی بۆ سەر کەسانی مەحرەم، کەڵکاوەژۆیی له دەسەڵات و توانا و توندوتیژی نواندن بەرامبەر به کەسانی بێدەسەڵات و ناچار‌کردنیان بە سێکس له چوارچێوەی دەستدرێژیی سێکسی بۆ سەر جەسته و یەکپارچەیی وجوودیی ئەو کەسە له ناو خانەوادەدا. به پێی فەرهەنگ و بیر و باوەڕە باوەکانی ناو هەر کۆمەڵگایەک، دەستدرێژیی سێکسی بۆ سەر مەحارم لێکەوتەی جەستەیی و دەروونی و تڕۆمایەکی قووڵ له سەر جەستە و دەروونی منداڵ بە جێ دێڵێ بەتایبەت له قۆناغەکانی دواتری گەشەدا. قووڵایی ئەم خەسارەتە به پێی جۆری دەستدرێژییه سێکسییەکە، جۆری پەیوەندیی خێزانی و خزمایەتیی خوێنی و هەروەها تەمەن و ڕەگەزی لایەنەکان جیاوازه.
منداڵ لەوانەیە بۆ چاودێری، شوێنی نیشتەجێبوون یان ئاسایش وابەستەی هەمان ژینگەی خێزان بێت. ترس، هەڕەشە و فشار بۆ پاراستنی ئابڕوو دەتوانن باسکردنی ئەزموونەکە دژوار بکەن. بێدەنگیی منداڵ ڕەزامەندی نییە؛ بەرپرسیارێتیی ئازار لەسەر ئازاردەرە، نەک منداڵ.
کتێبەکە بە ڕوانینێکی ڕەخنەیی ئەو پێکهاتە کۆمەڵایەتی، کلتووری و دامەزراوەییانە دەکۆڵێتەوە کە ئابڕووی خێزان لە مافی منداڵ پێشتر دادەنێن و ڕێگە لە وەڵامدانەوە و پشتیوانی دەگرن.
کتێبەکە ئەو لێکەوتە ڕاپۆرتکراوانە دەخاتە بەرباس کە پەیوەندییان بە هەستی ئاسایش، متمانە، پەیوەندییەکان و ژیانی ڕۆژانەوە هەیە. ئەزموون و دەرئەنجامە درێژخایەنەکان بۆ هەمووان یەکسان نین.
نابێت لە ئەزموونی ئازار لە منداڵیدا ئەنجامی ئەوە وەربگیرێت کە کەسەکە بە دڵنیایی لە داهاتوودا دەبێتە ئازاردەر یان هەمیشە ناتوانێت پەیوەندییەکی سازندە دروست بکات. مافی کەرامەت و پشتیوانی نابێت بە شێوازێکی دیاریکراوی وەڵامدانەوە یان چاکبوونەوە مەرجدار بکرێت.
کتێبەکە ڕێگای ئاسایشدار بۆ باسکردنی ئەزموون، خزمەتگوزاریی بەردەست، پاراستن لە دووبارەبوونەوەی ئازار و وەڵامدەرێتیی دامەزراوە بەرپرسەکان دەخاتە بەرباس. منداڵ نابێت بەهۆی ترس، وابەستەیی یان شێوازی وەڵامدانەوەی سەرزەنشت بکرێت.
ئەم دەقە لە ناساندنی سەرەتاییی کتێبەکەوە پارێزراوە؛ لێکدانەوەی توێژینەوەکە دەگوازێتەوە، نەک ئاماری نوێنەرایەتیی سەرانسەری ئێران یان هەڵسەنگاندنی یاسای ئێستا.
لە وڵاتی ئێراندا بە هۆکاری وەکوو تابۆ و بڤەبوونی دەستدرێژیی سێکسی لە لایەن کەسانی مەحرەم و ئەو ناوناتۆرە کۆمەڵایەتییەی کە بە دوایدا دێ و ترس لە سزادان و تاراندنی کەسی قوربانی، تۆمارنە‌کران و ڕانەگەیاندنی ئەو توندوتیژییه سێکسییەی که کراوەتە سەر منداڵان هیچ ئامار و بەڵگەیەکی متمانەپێکراومان سەبارەت بەم دیارده بەتایبەت لە ناو ژینگەی خانەوادە لە بەردەستدا نییە، ناچار‌کردنی منداڵ به بێدەنگی و دوورخستنەوە و تاراندنی، ئەو منداڵه له داپەڕ و ڕێوشوێنی پشتیوانیی خۆبەخشانە و چارەسەر و هەروەها خزمەتگوزاریی پەروەراندنەوەی حکومی و ناحکومی بێبەش دەکات. لە هەمان کاتدا حکومەتی ئێران بە هۆی سروشتی ئایدۆلۆژییەوە ئامادە نییە لە قوتابخانەکان و دام‌ودەزگا پەروەردەییەکانی دیکە ڕاهێنانی سێکسی پێشکەش بکات. ئەمەش پێچەوانەی ئەو شێوازەیە کە لە زۆرێک لە وڵاتاندا بوونی هەیە و لە لایەن بەڵگەنامە نێودەوڵەتییەکانەوە دانیان پێدا نراوه. ڕاهێنانی سێکسی، وێڕای بەرز‌‌کردنەوەی ئاستی هۆشیاریی منداڵان سەبارەت بە بابەتی سێکس، فێری شێواز و تەکنیکەکانی خۆپارێزیشیان دەکات؛ بەڵام منداڵان بە هۆی ئەوەی لە ئێراندا بە شێوەی سیستماتیک دەستیان بەو ڕاهێنانانە ناگا و لە ئەنجامی ئەمەدا شارەزایی و ئاگاییان (بەتایبەت منداڵانی ناوچە دوورەدەستەکان و منداڵانی هەژاری ئێران) دەست ناکەوێ، زیاتر تووشی دەستدرێژیی سێکسی و توندوتیژی دەبنەوە.
زەمینە، فاکتەر و لێکەوتەکانی دەستدرێژیی سێکسی بۆ سەر منداڵان لە تۆڕێکی ئاڵۆزی پرۆسەی ئابووری و کۆمەڵایەتی و یاساییدا و … کار دەکات. زەمینە دەستێوەردەرەکان، فاکتەرەکانی ئەم دیاردە بەرساز دەکەن و بوار بۆ ڕوودانی منداڵئازاریی سێکسی دەڕەخەسێنن و پاش ڕوودانی دەستدرێژیی سێکسی، میکانیزمەکانی بەردەوامی و توندتربوون و دووبارە بەرهەمهێنانەوەی ئەم دیاردە و لێکەوتەکانی دەبینرێن. بێبەشی، بەستێن بۆ توندوتیژی خۆش دەکا و توندوتیژیش دەبێتە هۆکاری دەستدرێژیی سێکسی بۆ سەر منداڵان، لە دوای دەستدرێژیی سێکسی و لە سەر بنەمای پێکهاتە فەرهەنگی و کۆمەڵایەتییەکان، میکانیزمگەلی وەکوو ترس، تارێنران، تاوانبار‌‌کردنی قوربانی و هتد دەبێتە هۆی ئەوەی کەسی قوربانی نکۆڵی لەوە بکا کە دەستدرێژیی سێکسی کراوەتە سەری کە لێکەوتەی ئاشکرای نکۆڵی‌‌کردن و نەدرکاندنی دەستدرێژیی سێکسی هەڵدەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە کەسانی قوربانی هیچ سیاسەت و پشتیوانییەکی کۆمەڵایەتی و ئابووری، دەروونی و یاسایی نایانگرێتەوە کە ئەمە بۆتە هۆی توندتربوون و بەرهەمهێنانەوەی پرۆسەی دەستدرێژیی سێکسی بۆ سەر منداڵان. ئەم پەیوەندییە دیالکتیکییەی کە لە سەر ئاستی کەڵان، مامناوەند و وردی کۆمەڵگا لە نێوان پانتای دام‌ودەزگا کۆمەڵایەتییەکاندا هەیە بە کاریگەریی دوولایەنە لە سەر یەکتر قەیرانە جۆراوجۆرەکان لە ناو خۆیاندا بەرهەم دەهێننەوە و بۆ یەکتری دەگوازنەوە.بابەتگەلی وەکوو نایەکسانی و هەژاریی دووقات، ناجێگیریی کۆمەڵایەتی، گومانه فەرهەنگییەکان و بوونی حکومەتێکی ئایدۆلۆژیایی و ناکارامه وای کردووه که له ماوەی چەند دەیەی ڕابردوودا گۆڕانکاریی کۆمەڵایەتیی یەکجار زۆر ڕوو بدات. پرۆسەی لۆژیکیی ئەنجامه سەرەکییەکانی توێژینەوەی تابۆ و نهێنی‌پارێزی پیشان دەدا که گرینگترین هۆکاری منداڵئازاریی سێکسی بریتییە لە: هەژاری و بێبەشی، بنەماڵەی نالەبار، ناکارامەیی دامودەزگاکان له بواری فێرکاری و ڕاهێنانی سێکسی و پاڵپشتی، نەبوونی یاسایەکی دیاریکراو و شەفاف و لێکدژی و دژوازیی یاساکان.
نەخێر؛ ئەوان داتاکانی نموونەی توێژینەوەکەن و بنەمای هەژمارکردنی ڕێژەی سەرانسەری نین.
نەخێر؛ ئەزموون، بارودۆخ و دەستگەیشتن بە پشتیوانی جیاوازن. ئەم ناساندنە ڕێڕەوێکی یەکسان بۆ هەموو ئازاردیدووان دیاری ناکات.
بە کوردی، فارسی و ئینگلیزی. بەستەرەکانی سەرەوە بۆ دەستگەیشتن بە وەشانەکانن؛ پێش ئاماژەپێدان، زمان، وەشان و ژمارەی لاپەڕەکان بپشکنن.
بۆ خوێندنەوەی زیاتر: ئازاری سێکسیی منداڵان، ناساندنی فارسیی کتێب و ناساندنی ئینگلیزیی کتێب.
ئەم چارتانە لەگەڵ پێناسەکان و سنووری نموونەی توێژینەوەکە بخوێننەوە؛ ئەوان وەسفی هەموو دانیشتووانی ئێران نین.
English
Farsi (فارسی)
