نگاهی دیگر به شرق و جنوب شرق ترکیه

نگاهی دیگر به شرق و جنوب شرق ترکیه؛ فرهنگ، هویت و حافظه تاریخی

نگاهی دیگر به شرق و جنوب شرق ترکیه، اثری از کامیل احمدی و همکاران، در سال ۲۰۰۹ منتشر شد. طبق معرفی اثر، کتاب با رویکردی قوم‌نگارانه به پانزده استان عمدتاً کردنشین در شرق و جنوب شرق ترکیه می‌پردازد؛ مناطقی که در روایت‌های کُردی «باکور» یا شمال کردستان نیز نامیده می‌شوند.

کتاب در قالب راهنمای سفر نوشته شده، اما نگاه آن فراتر از معرفی جاذبه‌های گردشگری است. در برابر تصویری که منطقه را فقط با «عقب‌ماندگی» یا درگیری نظامی تعریف می‌کند، زندگی مردم، تاریخ، زبان، آیین‌ها و میراث فرهنگی را به بحث می‌گذارد. این بازخوانی فرهنگی، نقد تبعیض، حذف هویت‌ها و آثار خشونت دولتی را از روایت کنار نمی‌گذارد.

در این صفحه: فرهنگ و زندگی روزمره | میراث ارمنی و حافظه تاریخی | آوارگی و نقد تبعیض | زمان انتشار و دامنه معرفی | پرسش‌های رایج

جشن‌ها، زبان، خوراک و معماری؛ منطقه‌ای فراتر از نگاه امنیتی

جشن‌ها، رسوم، اسطوره‌ها، آیین‌های اعتقادی، زبان، پوشاک، خوراک، تزئینات ساختمانی، معماری و محوطه‌های باستانی از موضوع‌های معرفی‌شده در کتاب‌اند. هدف، شناخت مکان‌ها در پیوند با مردم و تاریخ آن‌هاست؛ نه تبدیل جامعه محلی به مجموعه‌ای از تصاویر گردشگری بی‌زمینه.

رویکرد قوم‌نگارانه اثر، امکان پرسش از روایت‌های مسلط را فراهم می‌کند: چه کسانی حق نام‌گذاری و روایت یک مکان را دارند، کدام صداها به حاشیه می‌روند و چگونه میراث فرهنگی در سایه درگیری و سیاست‌های یکسان‌سازی دیده یا پنهان می‌شود؟ در این چارچوب، معرفی فرهنگ با نقد مناسبات قدرت همراه است.

میراث ارمنی، نسل‌کشی و تغییر سیمای تاریخی منطقه

معرفی کتاب به حضور تاریخی ارمنیان، رانده‌شدن آنان از خانه‌هایشان، تغییر نام مکان‌ها و آسیب به کلیساها و دیگر آثار فرهنگی می‌پردازد. در همین معرفی، نقش حکومت عثمانی و همراهی برخی خوانین کرد در خشونت علیه ارمنیان نیز مطرح می‌شود. این تاریخ نباید به توصیفی صرفاً زیباشناختی از بناهای باقی‌مانده تقلیل یابد.

برای روشن‌کردن زمینه تاریخی، نسل‌کشی ارامنه در سال‌های ۱۹۱۵–۱۹۱۶ شامل کشتار، اخراج اجباری و نابودی گسترده جمعیت ارمنی در امپراتوری عثمانی بود. موزه یادبود هولوکاست ایالات متحده، مسئولیت اصلی آزار و کشتار را متوجه مقامات عثمانی و نیروهای همراه آنان می‌داند. منبع این زمینه تاریخی در بخش منابع پایین آمده است.

تغییر نام‌های ارمنی و کُردی به نام‌های ترکی، در خوانش انتقادی معرفی کتاب، با تلاش برای یکسان‌سازی ملی و زبانی پیوند دارد. پرسش اصلی فقط تغییر یک نام روی نقشه نیست؛ حذف یا به‌حاشیه‌راندن حافظه و حق حضور گروه‌هایی است که در شکل‌دادن به تاریخ منطقه سهم داشته‌اند.

تخلیه روستاها، آوارگی کردها و نقد توسعه نابرابر

معرفی اثر، درگیری‌های دهه ۱۹۹۰ و پیامدهای آن‌ها برای روستاها، مراکز فرهنگی و زندگی مردم را بخشی از تاریخ اجتماعی منطقه می‌داند. آوارگی و از دست رفتن خانه، زمین و شبکه‌های اجتماعی، در این روایت، تجربه‌های حاشیه‌ای نیستند؛ بخشی از زمینه فهم محرومیت و گسست فرهنگی‌اند.

گزارش تاریخی دیدبان حقوق بشر در سال ۲۰۰۴، تخلیه اجباری و خشونت‌آمیز روستاها توسط نیروهای دولتی ترکیه در دهه ۱۹۹۰، سوزاندن خانه‌ها و تخریب دارایی‌های روستاییان را مستند کرده است. این استناد به همان دوره تاریخی مربوط است و منبع آن در بخش منابع قرار دارد.

کتاب مسئله توسعه را در پیوند با تبعیض ساختاری، حاشیه‌رانی و محدودیت‌های سیاسی و فرهنگی طرح می‌کند. در این نگاه، شناخت میراث یا گسترش گردشگری جای پاسخ‌گویی درباره خشونت، جابه‌جایی اجباری و حقوق فرهنگی مردم را نمی‌گیرد. روایت فرهنگی کتاب، ضرورت گشایش سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را نیز برجسته می‌کند.

سال ۲۰۰۹؛ تفاوت معرفی کتاب با گزارش وضعیت امروز

سال درج‌شده در این صفحه، زمان انتشار کتاب است. تعبیرهایی درباره بهبود معیشت، کاهش درگیری یا «صلح شکننده» در معرفی قدیمی، به زمینه زمانی آن روایت تعلق دارند و نباید بدون بررسی تحولات بعدی، توصیف وضعیت امروز تلقی شوند. این صفحه معرفی یک اثر تاریخی و قوم‌نگارانه است.

دامنه معرفی، پانزده استان مورد توجه کتاب است؛ از آن نمی‌توان آماری درباره همه ساکنان شرق و جنوب شرق ترکیه یا یک توصیف یکسان از تمامی جوامع منطقه استخراج کرد. برای مسیرها، مکان‌ها و جزئیات هر بخش، باید به متن کامل کتاب مراجعه کرد.

برای مطالعه پژوهش‌های مرتبط به فارسی، صفحه‌های هویت و قومیت، سازگاری و مقاومت در مهاباد و از مرز تا مرز در دسترس‌اند. صفحه‌های کُردی و انگلیسی همین کتاب نیز در این صفحه پیوند داده شده‌اند.

پرسش‌های رایج درباره نگاهی دیگر به شرق و جنوب شرق ترکیه

کتاب نگاهی دیگر به شرق و جنوب شرق ترکیه درباره چیست؟

این کتاب، اثر کامیل احمدی، معرفی قوم‌نگارانه و فرهنگی پانزده استان در شرق و جنوب شرق ترکیه است. در کنار راهنمای سفر، به زندگی مردم، میراث فرهنگی، هویت و پیامدهای تبعیض، خشونت و جابه‌جایی جمعیت می‌پردازد.

کتاب چه زمانی و توسط چه ناشری منتشر شد؟

طبق معرفی این اثر، کتاب در سال ۲۰۰۹ در استانبول و با نام ناشر GABB منتشر شد. اطلاعات تاریخی و توصیف‌های اجتماعی آن باید در چارچوب زمان انتشار خوانده شوند.

چرا این کتاب فراتر از یک راهنمای گردشگری است؟

کتاب تنها مکان‌های دیدنی را معرفی نمی‌کند؛ جشن‌ها، زبان، آیین‌ها، پوشاک، خوراک، معماری و حافظه تاریخی مردم را در کنار نقد نگاه‌های امنیتی و سیاست‌های یکسان‌سازی فرهنگی بررسی می‌کند.

آیا کتاب توصیف وضعیت امروز منطقه است؟

این معرفی درباره کتاب منتشرشده در سال ۲۰۰۹ است. مطالب آن درباره توسعه، درگیری یا دوره‌های کاهش تنش، گزارش به‌روز از وضعیت امروز نیستند و برای بررسی تحولات بعدی باید به منابع تازه مراجعه کرد.

کتاب به چه زبان‌هایی معرفی شده و چه نسخه‌هایی در این صفحه هست؟

در معرفی کتاب، زبان‌های انگلیسی، ترکی و کُردی کرمانجی آمده‌اند. این صفحه فارسی، پیوند PDF انگلیسی و ترکی و نیز صفحه‌های کُردی و انگلیسی کتاب را ارائه می‌کند؛ لینک دانلود نسخه فارسی در آن درج نشده است.